Buchner Abraham (1789–1869), nauczyciel Szkoły Rabinów w Warszawie w l. 1826–59 i autor licznych podręczników pedagogicznych dla nauki języka hebrajskiego i religii mojż.: Doresch Tob, Katechismus für die israelitische Jugend, 1825; Ocar Laszon Hakodesch, Słownik hebr.-niemiecki, 1830; Jesode Hadat, Lehrbuch der jüd. Religion, nebst polnischer Uebersetzung von Jehuda Rosenblum, 1836; Moreh l’Cedaka (dziełko o Majmonidesie), 1837; Kwiaty wschodnie, wybór legend i opowiadań dla młodzieży, 1848, itp. Bezwzględny przeciwnik chasydyzmu oraz antychasydzkiej ortodoksji, nie krył się B. ze swymi zapatrywaniami i już w r. 1818 wniósł do władz rządowych memoriał z żądaniem zniesienia chederów i zakładania szkół powszechnych. Dzięki temu, oraz dzięki poparciu księdza Chiariniego, został, mimo oporu ortodoksji i Dozoru bożniczego, zamianowany w nowokreowanej szkole rabinów (1826) nauczycielem języka hebrajskiego i biblii i na tym stanowisku ścierał się z młodzieżą i jej opiekunami, nie mogącymi znieść jego wolnomyślnej interpretacji Pisma św., oraz jego dowcipów i docinków pod adresem rabinów i cadyków. Sytuacja B-a w szkole stała się jeszcze trudniejsza, gdy w r. 1842 starszy jego syn Józef przyjął chrzest i Dozór bożniczy urzędownie zażądał jego usunięcia. Władze szkolne obroniły go na razie, lecz gdy podniecony zwycięstwem, w r. 1848 ogłosił pamflet na Talmud pt. Der Talmud in seiner Nichtigkeit, oburzyli się nań Żydzi różnych odłamów, a nie tylko ortodoksi. Odpowiedział mu uczony hebraista warszawski, Mojżesz Tenenbaum, w rozprawie pt. »Der Talmud und seine Wichtigkeit« (1849) (przekład niemiecki Hilarego Nusbauma), a rabin okręgów warszawskich, sędziwy Chaim Dawidsohn, zwrócił się z obszernym memoriałem do Ministerstwa Oświaty, w którym wykazywał szkodliwość pracy B-a dla zamiarów cywilizacyjnych rządu. To poskutkowało i przy reorganizacji szkoły (1859) skreślono B-a z etatu. Pozbawiony chleba i prześladowany przez swych współwyznawców, opuścił B. Warszawę i przeniósł się na prowincję, gdzie w r. 1869 zakończył życie. Wszystkie jego dzieci przyjęły chrzest, jego wnukiem jest Władysław Buchner, długoletni redaktor i wydawca »Muchy«.

Z dziejów gminy starozakonnych w Warszawie w w. XIX, W. 1907, 72–3; Pereżytoje, Petersburg 1908, I 229–30; Nussbaum H., Szkice hist. z życia Żydów w Warszawie, W. 1881, 151, 182, 191; Frenk, Meszumodim in Pojlen, W. 1924, 3–22 (żyd.); Zeitlin, Bibliotheca hebraica Postmendelsoniana, 230; Jeske-Choiński, Neofici polscy, W. 1904, pod nazwiskiem B-r; Jewr. Encyklopedia, V 133.             

Majer Bałaban